Branko Franceschi, historyk sztuki, przez ponad 20 lat był inicjatorem i kuratorem wystaw sztuki współczesnej w Chorwacji i poza nią. W tym roku ponownie kurator chorwackiego pawilonu na Biennale w Wenecji.
Program prezentuje prace powstałe w Jugosławii od połowy lat 60. do połowy lat 70. Ukazuje, jak głęboki wpływ miały elementy importowane z Zachodu na lokalne społeczeństwo, na sztukę, oraz przedstawia obraz psychodelicznego stylu życia i kultury popularnej.
Tune in Screening: Psychedelic Moving Images from Socialist Yugoslavia 1966—1976
Kurator: Branko Franceschi
Program Tune in Screening koncentruje się na produkcjach filmowych, które powstawały w Jugosławii od połowy lat 60. do połowy lat 70. Prezentuje on różnorodne materiały, z 75—minutową pętlą filmu eksperymentalnego na czele, ilustrujące otwartość i permisywność jugosłowiańskiej odmiany socjalizmu, który przyswajał sobie kulturę kapitalistycznego Zachodu. Program Tune in Screening unaocznia, jak głęboki wpływ miały elementy importowane z Zachodu na lokalne społeczeństwo, na sztukę, a zwłaszcza na społeczną widoczność tego psychodelicznego stylu życia i kultury popularnej.
Pierwsza połowa tego dziesięcioletniego okresu to okres najwyższego PKB w historii Jugosławii oraz otwarcia granic kraju, które umożliwiło wszystkim obywatelom swobodę podróżowania i podejmowanie pracy za granicą. Jednak pod koniec dekady nastąpiło spowolnienie gospodarcze, a na monolicie państwa zaczęły pojawiać się pęknięcia, które pogłębiały się przez całe lata 70. Podczas gdy z jednej strony aparat państwowy udzielał swego wsparcia niektórym najbardziej radykalnym i uznawanym na świecie przejawom działalności artystycznej tego okresu, takim jak Ruch Nowych Tendencji (1961—73), GEFF — Festiwal Filmu Eksperymentalnego (1963—70), i Biennale Muzyczne (od 1961 do dziś) w Zagrzebiu (obecnie Chorwacja), czy też BITEF, Międzynarodowy Festiwal Teatralny (od 1967 do dziś) w Belgradzie (obecnie Serbia), to z drugiej działał w sposób niezwykle opresyjny, prześladując demonstrantów, więżąc przeciwników politycznych i pracowników kultury, zakazując filmów i periodyków promujących idee kulturowe i polityczne, oraz tłumiąc próby wprowadzenia w kraju demokracji w stylu zachodnim. Niemniej jednak, połączenie tych przeciwstawnych polityk przysłużyło się powstaniu jednego z najbardziej dynamicznych i kulturalnie ekscytujących społeczeństw tamtych czasów, dla których charakterystyczne były takie wynalazki, jak socjalizm samorządowy i Ruch Państw Niezaangażowanych. Wszystko to razem zapewniło Jugosławii pozycję czegoś na kształt globalnego lidera i fenomenu.
Zmiany w socjalistycznym społeczeństwie Jugosławii w latach 1966—1976 zbiegły się ze złożonymi zmianami politycznymi i społecznymi zachodzącymi na arenie ogólnoświatowej i były z nimi ściśle powiązane. Socjalizm jugosłowiański pozostawał pod olbrzymim wpływem ruchów transformatywnych z całego świata. Pojęcia kontrkultury i (r)ewolucji społecznej wprowadzono w lokalny kontekst i wykorzystywano do promowania jego konkretnych zamierzeń, mających na celu „zmiękczenie” socjalistycznej władzy, uzyskanie większego zakresu swobód obywatelskich, wprowadzenie wyższych standardów życia i większego kolorytu w życie codzienne oraz towarzyszącą mu kulturę popularną.
W tym procesie powstała wspaniała sztuka. Te dzieła sztuki, w przeciwieństwie do usankcjonowanego przez państwo modernizmu znajdującego się po jednej stronie estetycznego podziału tego okresu, czy jego undergroundowym konceptualnym i neo-awangardowym odpowiednikiem, były wyraźnie obecne w życiu codziennym wszystkich obywateli.
Filmy:
1. Vladimir Petek, Aquarelle, 8 mm, film czarno—biały, ręcznie kolorowany, 4’25”, 1966.
2. Naško Krinar (OHO), 19th Nervous Breakdown, 8 mm, film czarno—biały, 4’03”, 1966 (występują Marko i Marika Pogačnik).
3. Ante Verzotti, Fluorescences, super 8, 4’2”, 1967.
4. Ivan Martinac, Focus, 35 mm, czarno-biały, 7’12”, 1967.
5. Marjan Ciglič (OHO), Fullya Qwanso, 8 mm, kolor, 5’39”, 1967.
6. Marjan Ciglič (OHO), OU, 8 mm, kolor, 3’25”, 1969/70.
7. Miroslav Mikuljan, Seisana, 8 mm, 16 mm, czarno-biały, 4’53”, 1970.
8. Slobodan Šijan, Kosta Bunuševac in a Film About Himself, 8 mm, kolor, 15’, 1970.
9. Petar Trinajstić, Oh Fish, My Little Fish, 8 mm, kolor, 3’33”, 1973.
10. Ljubomir Šimunić, Gerdy, The Wicked Witch, 8 mm, kolor, 14’, 1973—1976.
Branko Franceschi (ur. 1959 w Zadarze) jest dyrektorem Wirtualnego Muzeum Sztuki Awangradowej (www.avantgarde-museum.com) z siedzibą w Varadin (Chorwacja).
Z wykształcenia historyk sztuki na Uniwersytecie w Zagrzebiu, przez ponad 20 lat Franceschi był inicjatorem i kuratorem wystaw sztuki współczesnej w przestrzeniach wystawienniczych w Chorwacji i poza nią. Był kuratorem chorwackiego pawilonu podczas 16. Biennale w Sao Paulo (2004), 2. Międzynarodowego Biennale w Pradze (2005), 52. Biennale w Wenecji (2007), podczas 11. Międzynarodowej Wystawy Architektonicznej na Biennale w Wenecji (2008), był też członkiem zespołu kuratorów 2. Biennale Młodych Artystów, Bukareszt (2006). W 2005 roku zainicjował Biennale Quadrilateral w Rijece w Chorwacji. Jego zróżnicowane doświadczenia obejmują realizację prac internetowych, artykułów do prasy codziennej, przeglądów artystycznych i czasopism kulturalnych, audycji telewizyjnych i radiowych. Zainicjował, zarządzał i koordynował rezydenturę dla chorwackich artystów na PS1 w Nowym Jorku z latach 2001—2007, udział Chorwacji w działaniach artystycznych w ramach programu rezydencji Art in General od 2004 r., i inne wymiany kulturalne pomiędzy Chorwacją, USA i UE. Członek: AICA (prezes AICA Chorwacji), ICOM, CIMAM, DPUH, Komitet Doradczy ArtsLink w NY, Art in General, Komisja ds. Nowych Mediów chorwackiego Ministerstwa Kultury (Prezes), Komisja ds. Programów dla Galerii i Muzeów dla Urzędu Miasta Rjeka (Prezes).
